Sáng tác

Văn hóa học đường xây dựng uy tín, vị thế của nhà trường

Sau 30 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, Giáo dục – Đào tạo đã đạt được những thành tựu cả về quy mô lẫn chất lượng. Tuy nhiên trong những năm gần đây, đời sống văn hóa của học sinh, sinh viên có những biến đổi theo nhiều chiều hướng khác nhau. Kinh tế, văn hóa, khoa học phát triển tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên được tiếp cận với nhiều kênh thông tin, nhiều mô hình học tập tiên tiến, do đó đạt nhiều thành tích trong học tập và nghiên cứu khoa học. Nhưng chúng ta cũng đang phải đối mặt với nhiều biểu hiện chưa chuẩn về đạo đức lối sống trên bình diện xã hội nói chung, học đường nói riêng.

Văn hóa học đường đang là một vấn đề thời sự nổi cộm không chỉ trong các nhà trường mà trong cả toàn xã hội hiện nay. Các nhà trường đã kiên trì xây dựng văn hóa học đường từ năm này qua năm khác và đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, cho đến nay, thực tế biểu hiện của văn hóa học đường đang còn nhiều vấn đề bức xúc, cần phải suy ngẫm. Hiện tượng học sinh, sinh viên có những hành vi lố lăng, kệch cỡm, đánh mất vẻ đẹp văn hóa ở trường lớp, nơi công cộng, ký túc xá… là khá phổ biến. Thực trạng này có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng chắc chắn có một nguyên nhân do văn hóa học đường chưa được đưa vào phạm vi quản lý của nhà trường.

Theo GS-VS Phạm Minh Hạc : “Văn hóa học đường là hệ các chuẩn mực, giá trị giúp cán bộ quản lý nhà trường, thầy cô giáo, các vị phụ huynh và các em học sinh, sinh viên có các cách thức suy nghĩ, tình cảm, hành động tốt đẹp”.

Như vậy, mục tiêu chung nhất của văn hóa học đường là xây dựng trường học lành mạnh, các mối quan hệ thân thiện và chất lượng giáo dục thật.

Trên cơ sở mục tiêu chung của ngành giáo dục, mỗi trường học xây dựng mục tiêu, nội dung văn hóa học đường của trường mình. Và để làm được điều đó, mỗi nhà trường phải xem xét cụ thể hoàn cảnh, điều kiện của trường mình mà xây dựng một hệ chuẩn mực, giá trị phù hợp được các thành viên trong nhà trường cùng tham gia xây dựng với những biện pháp tổ chức thực hiện. Hệ chuẩn mực, giá trị đó phải tương hợp với một mức độ nhất định với các giá trị truyền thống, phong tục của địa phương, cộng đồng.

Tại sao văn hóa học đường tạo niềm tin cho xã hội trong việc Nhà trường thực hiện chức năng giáo dục và sứ mệnh nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài góp phần đào tạo, cung ứng cho xã hội những người công dân tốt, một nguồn nhân lực có phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu của xã hội.

Bởi lẽ học đường là nơi diễn ra các hoạt động dạy và học với sự tham gia của cơ sở vật chất trường học, cán bộ quản lý giáo dục, thầy, trò, chương trình, nội dung giáo dục… để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục đào tạo của từng trường học.

Xây dựng văn hóa học đường trước hết nhà trường phải xây dựng được môi trường sư phạm: nơi vui chơi, giải trí, sinh hoạt cộng đồng, hội họp, học tập, thực hành thí nghiệm vệ sinh, an toàn; có cây xanh, hoa kiểng… tất cả đều toát lên nét văn hóa của trường học.

Trường học là một tổ chức. Do vậy, văn hóa học đường cũng phải quan tâm đến văn hóa tổ chức của một trường học. Một tổ chức nền nếp, xây dựng được những chuẩn mực, nghi lễ, đồng phục, có sự hiểu biết, tôn trọng, đoàn kết, cùng nhau bảo vệ không làm thiệt hại danh dự uy tín chung của nhà trường …là sợi dây vô hình gắn kết các thành viên trong tổ chức lại với nhau cùng phấn đấu cho những giá trị chung của tổ chức.

Có thể nói, văn hóa tổ chức là yếu tố cơ bản trong văn hóa học đường và nó hiện diện trong khắp các hoạt động của nhà trường.

Văn hóa học đường còn thông qua hành vi ứng xử của các chủ thể tham gia các hoạt động giáo dục, là lối sống văn minh trong trong trường học. Hoạt động giáo dục của nhà trường sẽ chất lượng, hiệu quả hơn khi cán bộ quản lý, giáo viên quan tâm, tôn trọng và luôn gương mẫu trước học sinh, sinh viên. Và khi ưng xử của học sinh, sinh thể hiện bằng sự kính trọng, yêu quí của người học với cán bộ, giáo viên của trường.

Để xây dựng thành công văn hóa học đường, người lãnh đạo không chỉ có năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục mà phải có tấm lòng vị tha, độ lượng, tôn trọng giáo viên, nhân viên; Quan tâm tới sự bày tỏ các nhu cầu, cảm xúc, mong muốn của giáo viên, học sinh, sinh viên. Người lãnh đạo không chỉ kỷ cương trong quản lý mà phải dân chủ và tạo ra bầu không khí lành mạnh, thân thiện trong tập thể sư phạm nhà trường.

Điều quan tâm trong xây dựng văn hóa học đường nữa là: ứng xử giữa các thầy cô giáo, công chức, viên chức, người lao động, học sinh, sinh viên với nhau phải thể hiện qua cách đối xử mang tính tôn trọng, thân thiện, giúp đỡ lẫn nhau.

Để văn hóa học đường đi vào cuộc sống thì vai trò đầu tàu, nêu gương thuyết phục của lãnh đạo nhà trường và giáo viên là yếu tố quan trọng.

Nhà trường cũng cần quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, chú trọng tạo khuôn viên nhà trường xanh, sạch, đẹp. Đặc biệt, Nhà trường phải xây dựng môi trường văn hóa trong toàn trường, đến từng lớp học, phòng làm việc. Nhà trường cũng phải có quy định đồng phục cho giáo viên, học sinh, sinh viên nhưng phải phù hợp với đặc trưng ngành nghề và thực tế của trường, địa phương. Hàng năm, Nhà trường tổ chức hoặc tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên tham gia hoạt động văn hóa, lễ hội, tham quan, thực tế ở địa phương, vùng và cả nước.

Xây dựng hệ giá trị của văn hóa học đường mới chỉ là bước đầu. Để những hệ giá trị ấy thành hiện thực, các trường học phải đề ra mục tiêu, biện pháp lộ trình thực hiện cụ thể. Bởi lẽ, thực chất của việc làm này là chuyển hóa vốn học vấn thành vốn văn hóa tức là đi từ kiến thức, kỹ năng thành thái độ giá trị nhân cách. Đối với học sinh, sinh viên, con đường để hình thành, phát triển nhân cách nhân văn, văn hóa là thông qua dạy chữ, dạy người, dạy nghề, dạy kỹ năng sống, giá trị sống cho các em.

Văn hóa học đường là một khái niệm động. Khi những chuẩn mực, giá trị xã hội thay đổi, văn hóa học đường cũng sẽ có những  thay đổi cho phù hợp. Văn hóa học đường lành mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự tin cậy, tôn trọng lẫn nhau, giúp mọi thành viên trong nhà trường quan tâm nâng cao chất lượng dạy và học, tạo điều kiện khuyến khích học sinh, sinh viên nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, giúp cho học sinh có kỹ năng tự xây dựng một hệ giá trị lành mạnh, đúng hướng cho cuộc sống tương lai của mình, xác lập cho mình một lẽ sống, lý tưởng sống đúng đắn. Xây dựng văn hóa học đường còn góp phần tạo nên uy tín, vị thếthương hiệu của mỗi nhà trường, nhưng cũng còn nhiều khó khăn, thách thức. Do vậy, việc xây dựng văn hóa học đường phải được thực hiện kiên trì, liên tục và huy động sức mạnh nội tại trong nhà trường và ngoài xã hội mới đạt được kết quả tốt đẹp.

TSTrần Mạnh Hùng